Pou kenbe sou telefòn: chwazi “Save as PDF” nan fenèt enpresyon an.
Lis sa a pa gen sèlman espès natif. Gen pyebwa ki natif nan Ispanyola oswa Karayib la, epi gen lòt tankou neem ak kakawo ki soti lòt rejyon men ki plante ann Ayiti. Anvan ou plante, verifye non lokal ak non syantifik la, gwosè li lè li gran, bezwen dlo, risk pou kay ak fil, epi si espès la adapte ak tè ak altitid komin ou.
1. Mapou (Ceiba pentandra) — Gwo pyebwa kiltirèl
Mapou gen gwo enpòtans kiltirèl nan peyi a epi li ka tounen yon pyebwa trè laj ak trè wo. Se pa yon chwa pou yon ti lakou, anba fil, toupre fondasyon, oswa sou yon pant ki pa estab. Si espas la ase epi kondisyon lokal yo bon, li ka bay lonbraj ak abita; planifye distans li ak kay ak enfrastrikti ansanm ak yon moun ki konnen espès la.
2. Chenn Ayiti (Catalpa longissima) — Espès Ispanyola
Catalpa longissima natif nan Ispanyola, kidonk li fè pati eritaj biyolojik Ayiti ak Repiblik Dominikèn. Pa achte yon plant sèlman sou non komen an: mande orijin semans lan ak idantifikasyon li. Konsèvasyon mande plis pase plante; plant lan bezwen bon kote, swen pandan etablisman, epi pwoteksyon kont koupe ak bèt.
3. Monben (Spondias mombin) — Fwi ak Pwoteksyon
Monben se yon pyebwa twopikal ki bay fwi manjab. Li ka antre nan yon sistèm agroforestri, men rendement, gou, ak tolerans ak sèchès varye selon plant la ak zòn nan. Verifye drenaj, espas kouwòn lan, ak mache fwi a anvan ou konte sou li kòm revni.
4. Kajou peyi (Swietenia mahagoni) — Pyebwa bwa
Swietenia mahagoni se yon pyebwa Karayib ki gen bwa valab, men sa pa fè chak plantasyon yon envestisman garanti. Verifye dwa pou koupe ak transpòte bwa, sous plant lan, espas, tan antretyen, ak risk vòl oswa siklòn. Pou rebwazman, melanje espès ak fonksyon olye ou fè yon sèl kalite pyebwa sou tout tèren an.
5. Neem / lila (Azadirachta indica) — Espès entwodui
Neem soti nan Azi; li pa yon pyebwa natif Ayiti. Gen pwodwi neem ki sèvi nan jesyon kèk ensèk, men fèy oswa lwil lakay pa gen yon dòz estanda epi sa pa vle di yo san danje pou moun, bèt, oswa polinizatè. Anvan plante li, verifye konpòtman li nan zòn nan epi bay espès natif priyorite lè objektif la se restorasyon ekolojik.
6. Bwa Pen (Bucida buceras) — Rezistan ak Van
Bwa Pen trè rezistan ak van ak sèchès. Bwa li di anpil — bon pou konstriksyon. Espesyalman itil pou pwoteje kòt kont ewozyon. Li pouse lentman men li dirab anpil. Bon pou: zòn kòtye, kote ki gen van fò.
7. Kakawo (Theobroma cacao) — Rekòt agroforestri
Kakawo soti nan Amerik twopikal epi li ka grandi nan sistèm agroforestri ki byen jere. Li bezwen yon klima ak dlo ki adapte, lonbraj ki ajiste pandan kwasans, bon materyèl plantasyon, kontwòl maladi, fèmantasyon ak siye apre rekòt, epi yon achtè. Pa plante l kòm revni garanti san yon esè lokal ak yon plan mache.
8. Palmis wayal — Verifye espès la
Plizyè palmis ka sanble, epi non syantifik la enpòtan pou konnen si plant lan natif nan zòn nan. Pa sèvi ak prezans yon sèl palmis kòm prèv yon ekosistèm an sante. Plante l lwen fil ak bilding, konsidere fwi oswa fèy ki ka tonbe, epi mande yon pepinyè serye idantifye espès ak orijin plant lan.
Kijan Pou Chwazi Pami Yo
Chwazi selon sa ou bezwen an premye:
Pou lonbraj ak pwoteksyon tè: Mapou oswa Palmis.
Pou fwi ak revni rapid: Monben (fwi) oswa Kakawo (kakawo, men li bezwen imidite ak lonbraj).
Pou kanpe ewozyon sou yon pant: Mapou, Chenn Ayiti, oswa Bwa Pen ak rasin ki kenbe tè a.
Pou pwoteje kont van oswa bò lanmè: Bwa Pen.
Pou pestisid ak remèd natirèl: Lila.
Pou yon envestisman alontèm nan bwa: Kajou.
Pa oblije chwazi youn sèl — melanje kèk espès bay pi bon rezilta pou tè a ak pou ou.
Kijan Pou Plante Yon Pyebwa Kòrèkteman
1. Chwazi bon sezon: pi bon lè pou plante yon pyebwa se jis anvan oswa nan kòmansman sezon lapli a, konsa jèn pyebwa a jwenn dlo natirèl pandan l ap pran.
2. Fouye yon bon twou: twou a dwe pi laj ak pi fon pase rasin (motè) jèn pyebwa a. Melanje yon ti konpòs oswa fimye ak tè a.
3. Plante san andonmaje rasin yo: retire jèn pyebwa a nan sak la ak tout tè ki kole ak rasin li, mete l nan twou a, epi kouvri jouk nivo kolè a — pa pi fon.
4. Peze tè a dousman epi wouze: peze tè a otou pye a pou l kanpe dwat, epi wouze byen premye jou a.
5. Pwoteje jèn pyebwa a: mete pay otou pye a (san touche kò a), kenbe bèt lwen, epi wouze nan sezon sèk pandan premye ane a jouk li etabli.
Kesyon Moun Poze Souvan
Ki distans pou mete ant pyebwa yo? Sa depann de gwosè espès la lè li gran. Gwo pyebwa tankou Mapou bezwen anpil espas (plizyè mèt) pou yo pa antre youn nan lòt; pyebwa ki pi piti ka pi pre. Panse a gwosè pyebwa a lè li adilt, pa gwosè li kounye a.
Konbyen tan anvan yon pyebwa bay lonbraj oswa fwi? Espès rapid tankou Monben ak Lila grandi vit; Kajou ak Bwa Pen pran plis tan men yo dire. Chwazi yon melanj pou jwenn benefis rapid ak benefis alontèm.
Èske mwen ka plante yo nan yon ti lakou? Wi, men chwazi selon espas la — evite gwo espès tankou Mapou toupre yon kay oswa yon miray. Pou ti espas, espès fwi oswa pi piti yo pi bon.
Èske tout pyebwa sa yo bezwen menm swen? Non — kèk (Lila, Monben) rezistan ak sèchès epi mande mwens dlo; lòt (Kakawo) bezwen imidite ak lonbraj. Gade liy 'Bon pou' chak youn anvan ou chwazi.