Pou kenbe sou telefòn: chwazi “Save as PDF” nan fenèt enpresyon an.
Deforestasyon Ayiti se youn nan pi gwo kriz anviwonman nan hemisphè lwès la — men li pa kòmanse yon jou. Li se rezilta plizyè syèk desizyon ak sikonstans ki akimile. Pou nou ka rebwaze, fòk nou konprann istwa a.
Chif yo pale klèman
Pa gen yon sèl pousantaj ki dekri tout kalite kouvèti pyebwa Ayiti. Chif la chanje selon si yon etid mezire forè primè, forè dans, forè segondè, sistèm agroforestri, oswa tout tè ki gen pyebwa. Se poutèt sa plizyè rapò ka bay rezilta diferan san yo pa mezire menm bagay la.
Sa ki pi solid se ke forè natirèl ki byen konsève yo limite anpil, plizyè basen vèsan degrade, epi presyon sou tè ak bwa rete grav. Lè Pepinyè site yon chif, li dwe di definisyon, ane, metòd, ak sous ki dèyè li.
Kòmansman: Kolonizasyon ak Ekonomi Plantasyon
Kouvèti tè Ispanyola anvan kolonizasyon pa mezire ak satelit, kidonk evite prezante yon pousantaj egzak. Pandan epòk kolonyal la, bwa, kann, endigo, ak ekspansyon kafe te transfòme anpil peyizaj anba yon sistèm esklavajis ki te òganize tè a pou ekspòtasyon.
Kafe sou pant, netwayaj tè, wout, ak lòt itilizasyon te kontribye nan chanjman kouvèti ak ewozyon nan kèk zòn, men istwa a pa redwi a yon sèl rekòt oswa yon sèl dat. Li dwe konekte ak rejim tè, travay fòse, komès, ak fason agrikilti te òganize.
Apre Revolisyon: Dèt pou Lafrans
Apre Revolisyon Ayisyen (1804), pwoblèm nan pa t fini. Lafrans te fòse Ayiti peye 90 milyon fran kòm 'dedòmajman' pou pwopriyetè esklav yo te pèdi. Pou peye dèt sa a, gouvènman ayisyen te oblije ekspòte bwa pandan prèske yon syèk.
Sa se yon fèt istorik ki souvan pa mansyone: deforestasyon Ayiti te alimante pa yon dèt inik — dèt pou libète a li menm.
Bwa-Enèji, Agrikilti, ak Presyon Modèn
Bwa ak chabon rete sous enèji enpòtan, men yo pa yon eksplikasyon sèl pou tout chanjman kouvèti pyebwa. Rapò Bank Mondyal yo souvan site anviwon 70–80% bezwen enèji ki relye ak bwa ak chabon nan peryòd ak definisyon espesifik; chak itilizasyon chif la bezwen ane ak sous.
Ekspansyon agrikòl, koupe bwa, pwodiksyon chabon, dwa tè, povrete, demann iben, wout, katastwòf, ak feblès altènativ enèji kominike. Gen sistèm agroforestri ak jesyon bwa ki kenbe pyebwa pandan yo pwodwi; se poutèt sa pa dwe trete tout pwodiksyon chabon oswa tout ti agrikilti kòm menm kalite deforestasyon.
Konsekans yo jodi a
Ewozyon pa mezire menm jan nan tout basen vèsan. Pant, kalite tè, lapli, kouvèti plant, wout, ak fason tè a travay chanje pèt la anpil. Pepinyè pa itilize yon sèl kantite ekta kòm si li te yon mezi dirèk pou tout peyi a.
Retire kouvèti tè ka ogmante dlo k ap kouri sou sifas ak sediman, men relasyon ant forè, sous, sechrès, ak inondasyon depann de tout basen an. Konpare Ayiti ak Repiblik Dominikèn mande plis pase yon foto: klima lokal, tè, politik, itilizasyon tè, ak enfrastrikti konte tou.
Solisyon: Rebwaze pa vle di plante nenpòt
Anpil pwojè rebwazman te echwe paske yo pa t pran an kont reyalite lokal yo. Moun yo te plante pye bwa ki pa t adapte klimatik la, epi yo pa t jwenn ase sipò ekonomik pou yo pa koupe yo apre.
Rebwazman ki reyisi nan Ayiti konbine 3 bagay: pye bwa natif ki adapte klike, benefis ekonomik pou fanmi (fwi, bwa pou konstriksyon), ak edikasyon kominotè. Se pa jis plante — se chanje relasyon moun ak forè a.