Pou kenbe sou telefòn: chwazi “Save as PDF” nan fenèt enpresyon an.
Pitimi (yo rele l 'sòwgo' oswa 'petit mil' tou; non syantifik li se Sorghum bicolor) se youn nan grenn ki pi ansyen epi pi rezistan nan mond lan. An Ayiti, li enpòtan anpil nan zòn ki sèk tankou Nòdwès ak kèk pati nan Latibonit, kote li kontinye bay manje menm lè lapli manke epi mayi pa reyisi. Gid sa a montre ou etap pa etap kijan pou plante, rekòlte, seche, epi konsève pitimi.
Kisa Pitimi Ye ak Poukisa Li Enpòtan
Pitimi se yon grenn sereyal — menm fanmi ak mayi, men pi rezistan ak sèchès. Plant lan pouse dwat tankou mayi, epi grenn yo fòme nan yon gwo grap (tèt) anlè plant lan.
Sa ki fè pitimi espesyal se kapasite li pou bay rekòt nan kondisyon difisil. Nan zòn kote lapli pa fyab, pitimi souvan se diferans ant yon fanmi ki gen manje ak yon fanmi ki pa genyen. Se yon grenn sekirite manje — li estoke byen epi li rete bon pou plizyè mwa apre rekòt la.
Poukisa Pitimi Bon Pou Zòn Sèk
Pitimi gen rasin ki desann fon epi li konnen kijan pou li "tann" pandan sèchès: lè dlo manke, plant lan ka ralanti kwasans li epi repran lè lapli tounen. Se poutèt sa li reyisi nan zòn semi-arid kote lòt grenn soufri.
Sa pa vle di li pa bezwen dlo ditou — li bay pi bon rekòt lè li jwenn kèk bon lapli — men li pi toleran pase mayi. Si ou nan yon zòn kote sèchès detwi mayi ou souvan, pitimi se yon bon chwa pou asire ou toujou gen yon rekòt.
Ki Kalite Tè ak Klima Li Renmen
Pitimi renmen chalè: li jèmen pi vit nan tanperati 25–28°C epi li grandi byen nan 25–30°C. Se yon plant pou sezon cho.
Pou tè: li pa egzijan. Li reyisi nan yon tè byen drene, menm si tè a pòv, depi dlo pa kanpe ladan l. Yon pH ant 5.5 ak 7.5 bon pou li. Evite tè kote dlo ret kanpe — sa se youn nan sèl bagay pitimi pa tolere byen.
Kijan Pou Sème Pitimi
Sème grenn yo dirèkteman nan tè a — pitimi pa bezwen transplante.
Pwofondè: mete grenn yo anviwon 2.5 a 5 cm anba tè a (pi ba nan tè lou, pi fon nan tè sab ki sèch).
Espasman: kite anviwon 25 a 75 cm ant ranje yo. Yon espasman mwens laj (25–50 cm) ede plant yo kouvri tè a epi bat move zèb pi byen.
Jèminasyon: nan bon chalè, grenn yo leve nan 5 a 6 jou. Sème lè tè a gen imidite (souvan nan kòmansman lapli) pou grenn yo jwenn dlo pou yo pran.
Swen Pandan L Ap Grandi
Premye semèn yo se moman ki pi enpòtan: kenbe move zèb yo lwen jèn plant pitimi yo, paske move zèb pran dlo ak manje nan tè a. Yon fwa pitimi vin gwo, li kouvri tè a epi li kontwole move zèb poukont li.
Dlo: apre plant lan etabli, li reziste sèchès byen — wouze sèlman si sèchès la long anpil, sitou nan moman plant lan ap fè grap grenn nan.
Zwazo: se pi gwo pwoblèm pou pitimi. Lè grenn yo kòmanse mi, zwazo renmen manje yo. Siveye jaden an nan peryòd sa a — kèk moun sèvi ak epouvantay oswa kouvri tèt yo pou pwoteje grenn yo.
Kilè ak Kijan Pou Rekòlte
Selon varyete a, pitimi pran anviwon 90 a 140 jou depi ou sème l jouk li mi.
Pitimi pare pou rekòt lè grenn nan grap la vin di epi yo chanje koulè (yo pa mou ankò lè ou peze yo). Nan moman sa a, imidite grenn lan desann anviwon 20–25%.
Pou rekòlte: koupe grap grenn yo (tèt pitimi a) ak yon kouto oswa yon sèpèt. Ou ka kite yo sou plant lan yon ti tan anplis si ou vle yo pi sèk, men fè atansyon ak zwazo.
Seche ak Konsève Grenn Yo
Sechaj se etap ki pi enpòtan pou grenn yo pa gate. Apre ou rekòlte, kite grap yo seche nan solèy sou yon sifas pwòp jouk grenn yo byen sèk. Pou konsève yo san danje, imidite a dwe desann anba 13%.
Apre yo sèk, separe grenn yo (bat oswa fwote grap yo). Konsève grenn yo nan yon veso ki fèmen byen, nan yon kote sèk, lwen imidite ak ensèk. Byen sèk epi byen konsève, pitimi ka rete bon pou 6 a 12 mwa oswa plis.
Mete kèk nan pi bon grenn yo apa kòm semans pou pwochen sezon an — chwazi yo nan plant ki te pi an sante yo.
Kijan Moun Itilize Pitimi
Pitimi se yon manje ki nourisan. An Ayiti, moun sèvi ak grenn yo plizyè fason: yo bouyi yo, yo fè labouyi (bouyi ak dlo oswa lèt), oswa yo moulen yo an farin pou lòt resèt.
Anplis manje pou moun, pitimi bay manje pou bèt tou: grenn yo bon pou poul, epi tij ak fèy sèk yo ka sèvi kòm fouraj pou bèt tankou kabrit ak bèf. Se yon plant ki pa gaspiye anyen.
Kesyon Moun Poze Souvan
Èske pitimi pi bon pase mayi? Se pa yon konpetisyon — chak gen plas li. Mayi bay pi byen kote gen ase lapli; pitimi pi bon kote sèchès frekan. Nan yon zòn sèk, pitimi ba ou plis sekirite pou ou toujou gen yon rekòt.
Konbyen tan pitimi pran anvan rekòt? Anviwon 90 a 140 jou selon varyete a — kèk varyete pi rapid pase lòt.
Kijan pou mwen pwoteje grenn yo kont zwazo? Siveye jaden an lè grenn yo kòmanse mi, sèvi ak epouvantay, oswa kouvri tèt yo. Rekòlte san twò pran reta lè yo mi.
Konbyen tan pitimi ka konsève? Byen sèk (anba 13% imidite) epi byen fèmen lwen ensèk, li ka rete bon 6 a 12 mwa oswa plis.
Èske mwen ka kenbe pwòp semans mwen? Wi — chwazi grenn ki soti nan plant ki pi an sante yo, seche yo byen, epi konsève yo apa pou pwochen sezon an.